W ciągu ostatnich kilku tygodni skrupulatnie badałem mapę Warszawy i notowałem wszystkie ulice i miejskie toponimy. Okazało się, że jest ich w Warszawie prawie sześć tysięcy. Teraz nadszedł czas, aby opowiedzieć o moich znaleziskach. Chyba jest to najbardziej szczegółowa analiza środowiska miejskiego, którą kiedykolwiek była robiona w Warszawie lub w Polsce.


Skąd to zainteresowanie ulicami?

Wszystko z powodu Białorusi. Jeśli tam byliście, to mogliście zauważyć, że w całym kraju są te same nazwy ulic — Radziecka, Październikowa, Lenina, Dzierżyńskiego, Marksa. Martwa radziecka ideologia tak rzuca się w oczy, że od tej pory zwracam uwagę na nazwy ulic.

Może się wydawać, że ulice — drobiazg, ale są one jedną z podstaw środowiska miejskiego. Mogą zrobić miasto typowym lub wyjątkowym. Tłumić lub inspirować jego mieszkańców.

Odwiedziwszy różne miasta w Polsce (i mieszkając w różnych miejscach), zacząłem zauważać, że dość regularnie spotyka się Piłsudski lub jakiś inny wojskowo-polityczny działacz. Rzucają się w oczy nazwy, związane z religią. U mnie zaczęło się tworzyć wrażenie, że ulice w miastach są nazywane według tego samego szablonu z dużym naciskiem na żołnierzów i religię.

Zachciałem sprawdzić tę teorię, i zacząłem ręcznie badać i studiować mapę Warszawy. Łącznie naliczyłem 5740 różnych toponimów. To dość dużo. Dla porównania, Mińsk liczy dwa miliony osób i ma około 1300 ulic.

Więc, jeszcze raz powtórzę, a wy po drugiej stronie monitora powiecie „wow!”: Warszawa ma około pięciu tysięcy siedemset czterdzieści toponimów! „Wow!”

Dodałem „około”, z tego względu, że 5740 jest sumą wszystkich dzielnicowych toponimów, a ponieważ niektóre ulice przebiegają się w kilku dzielnicach, wychodzi, że ostateczna liczba konkretnie w Warszawie będzie nieco niższa. Ją przedstawię w ostatniej części mojego badania.

Kilka słów o badaniu

O samym badaniu, zbieraniu danych, ich weryfikacji i analizy napisałem osobno w „zerowym” w artykule. Należy zauważyć, że, choć i przeprowadziłem bardzo dokładną pracę, prawdopodobne, że ona nie jest idealna. Może zawierać błędy, niedokładności, braki. Badanie to jest to, jak właśnie ja zobaczyłem Warszawę.

Byłbym zadowolony z jakichkolwiek praktycznych porad i obserwacji. Wysyłajcie je na nasz email. Lub piszcie do mnie bezpośrednio na vanlistefan@gmail.com. Nie mam wielkiego zespołu, i większość pracy robię sam, dlatego mogę nie od razu odpowiadać i poprawiać błędy.

7. Praga Północ

Kiedy przyjechałem do Warszawy, to zauważyłem, że mieszkańcy miasta kojarzą siebie z dzielnicą, w której mieszkają. Więc logiczne będzie podzielić moje badanie na osiemnaście części — po ilości dzielnic.

Zacznijmy naszą podróż z Pragi Północ. To historyczne centrum prawobrzeżnej Warszawy, a także mój dom — tu mieszkam. Jest on pod numerem siedem w miejskiej klasyfikacji, która, podobno, jest równa zwykłej kolejności alfabetycznej.

Praga Północ jest dość mała dzielnica Warszawy i pod względem powierzchni i liczby ludności, ale wszystko to rekompensuje bogatą historią.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_03

Ku mojemu zdziwieniu jest tu najmniejsza ilość toponimów — łącznie 122 lub nieco więcej  2 % od całej Warszawy. Ale lista mimo wszystko okazała się dość długa!

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_04-1
pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_04-2
pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_04-3
pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_04-4
pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_04-5

Większość z toponimów — ulice, ale są i inne:

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_05

Po analizie udało mi się pogrupować ich na pięć głównych kategorii:

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_06

Największa kategoria — ludzie

Bowiem jedna trzecia toponimów poświęcona ludziom, to i zaczniemy z nich. Zapraszam do zapoznania się z nimi:

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_07

Każdy ma swoje zasługi i polecam przeczytać o nich w Wikipedii, więc dodawajcie artykuł do ulubionych, aby nie stracić. Każdy z nich opowiada nie tylko swoje historię, ale i historię kraju i tego okresu, w którym żył.

Bardzo pouczające, zwłaszcza dlatego, że to różni ludzie różnych zawodów. Najprawdopodobniej nigdy nie czytaliście o lekarzu, będąc malarzem, lub o żołnierzu, będąc naukowcem. A więc ten „przypadkowy” wybór, pomaga odkrywać nie tylko dzielnicę, ale i historię miasta i kraju.

Nie zawsze było łatwo określić kogoś do jakiejś konkretnej kategorii, więc niektórzy zostały zaliczone do wielu. Jak mi się wydaje, większość kategorie są zrozumiałe, jeśli nie, to napisałem szczegółowo o nich w „zerowym” w artykule. Sprecyzuję tylko o „społeczną”.

„Społeczeństwo” w tym przypadku — to społeczny aktywizm poza legalnych partii politycznych i oficjalnych stanowisk. Na przykład, walka o cywilne lub polityczne prawa. Coś w rodzaju współczesnych organizacji pozarządowych. Czyli jakakolwiek dobrowolna obywatelska i społeczna aktywność.

Teraz przejdziemy do analizy. Gdy obrabiałem ulicy, to wydawało mi się, że zbyt często widzę imiona Stefan i Józef, dlatego postanowiłem dodać statystyki imion. Okazało się, że są to dwa najbardziej popularne imiona na Pradze! Jak Stefanowi, mi miło.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_08

Ale nie martwcie się, jeśli nie znaleźliście swoje imię, mamy jeszcze nazwiska. Skoro oglądaliśmy imiona, to postanowiłem przeanalizować jednocześnie nazwiska. Okazało się, że ponad u połowy ludzi nazwiska zaczynają się na S, K, B lub R.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_09

Po przyjeździe do Polski zdziwiło mnie liczba kobiet z podwójnym nazwiskiem. Za Bugiem u nas to praktycznie nie występuje. Dlatego postanowiłem przeanalizować nazwiska według tego kryterium.

Na Pradze zdecydowana większość mają zwykłe „pojedyncze” nazwisko, ale są i tacy, który nazwiska nie mają i ci, którzy mają podwójne nazwisko. A skoro już mówimy o „podwójności”, to tu również zaliczyłem i „podwójne” nazwy toponimów. Było ich dwie sztuki.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_10

Warszawa — miasto damskie. Tu mieszka więcej kobiet niż mężczyzn. Konkretnie na Pradze ich więcej gdzieś na 5 tysięcy. Ale przy tym 91 % toponimów jest poświęcono mężczyznom.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_11

Ja się z tym nie zgadzam i uważam, że jest to całkowicie błędne. To nie tylko problem Warszawy, czy Polski, ale i innych krajów europejskich (przykład z Paryża). Ale to nie znaczy, że nic nie trzeba robić. Trudno uwierzyć, że za wielowiekową historię Warszawy nie było utalentowanych kobiet, których nazwiska by mogły zdobić nasze ulice. 9 % — to bardzo wstyd. Ciekawe będzie popatrzeć na sytuację w innych dzielnicach i w całej Warszawie w ogóle.

Jeszcze jeden ciekawy wykres poświęcony jest powiązaniu ludzi z miastem. Okazało się, że tylko jedna czwarta ludzi, na cześć których nazwane praskie toponimy, urodzili się w Warszawie. Reszta albo przyjezdni, albo w ogóle nie są związane z miastem.

Nie myślę że urząd miasta specjalnie nazywa ulice na cześć przyjezdnych, więc możemy założyć, że utalentowanych przyjezdnych dwa razy więcej, niż urodzonych w mieście. Co jeszcze raz potwierdza, że mobilność i imigracja są ważne dla rozwoju miasta i kraju.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_12

Niestety, aż 20 % nazw odeszli do ludzi, którzy nie mają związku z Warszawą. To zbyt duża liczba i tego należy unikać. Zwykle takie ulice nazwane na cześć zbyt znanych ludzi, którym od tej ulicy, ani gorąco, ani zimno. Częściowo to wina PRL — ówcześnie lubili nazywać ulice imieniem międzynarodowych gwiazd.

Ważne: miasto potrzebuje lokalnych bohaterów i autorytetów, historię których chce się uczyć i którym można naśladować, a nie jakieś odległe i obce ludzie, choć i znane.

Ciekawe było zobaczyć na narodowość ludzi. Choć większość i polacy, ale, ku mojemu zdziwieniu, liczba ta jest znacznie niższa ogólnopolskiej.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_13

Zresztą, od Warszawy, która była stolicą wielonarodowej Rzeczypospolitej, i Pragi, która była domem dla dużej społeczności żydowskiej, spodziewasz więcej przedstawicieli innych kultur, zwłaszcza żydów, litwinów, białorusinów i ukraińców.

Ostatnie kryterium — zawód. Jak by mi się nie wydawało, że polskie ulice nazwane na cześć żołnierzy i księży, to wrażenie było częściowo błędnie. Choć armia i zdobyła drugi wynik, ale w ogóle zajęcia ludzi rozkładają się stosunkowo równomiernie.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_14

Chociaż, jeśli podzielimy ich na trzy jednostki, gdzie pierwsza jednostka będzie najbardziej „twardej” i instytucjonalnym z największym bezpośrednim wpływem na społeczeństwo, a trzecia będzie najbardziej „miękka” z odpowiednio najmniejszym wpływem, to obie te jednostki otrzymają po 40 %. „Umiarkowana” jednostka przedsiębiorczości i aktywności społecznej będzie w mniejszości.

Druga kategoria — geografia

Nazwy geograficzne zajęli drugie miejsce, ale nie z tak dużym oderwaniem od ludzi — 29 %, co też jest w przybliżeniu równa jednej trzeciej.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_15

Zacznijmy analizę od krajów. Tutaj bez niespodzianek. Większość nazw geograficznych związane z Polską i sąsiadami z Rzeczypospolitej. Z „dalekich” krajów tylko Szwecja — też kraj historycznie i geograficznie bliski Polsce.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_16

Polskie nazwy, ułożone według województw, pokazują ciekawy obraz. Południowy-wschód kraju w żaden sposób nie jest reprezentowany, a większość nazw związane z północą, zwłaszcza z północnym-zachodem. Zresztą, większość nazw jednak lokalne — prawie 60 % w stołecznym województwie.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_17

Popatrzmy na miasta. Wyraźnie silne stężenie wokół Warszawy i wiele nazw w kierunku północnego wschodu, co jest w zasadzie logiczne, bo praskie drogi historycznie prowadziły na północ i wschód z Warszawy.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_18

„Zwykłe” i „nieznane”

Idziemy dalej. Tutaj rozpatrzymy dwie kategorie — „zwykłe” i „nieznane” nazwy.

„Zwykłe” nazwy — te, które są zgodne z własnej nazwą. Ulica Nowa — bo „nowa”, ulica Mała — bo „mała” i tym podobne.

Chciałoby się zauważyć, że kategoria ta może być nazywana nie tylko „zwykła”, ale i „prymitywna”, „banalna” lub „bezsensowna”. Z tego typu ulic należy traktować bardzo ostrożnie, w przeciwnym razie można znaleźć się w kręgu banalnych jabłkowo-gruszkowo-letnio-zimno-kulisto-prostokątnych ulic, które upraszczają środowisko miejskie, do poziomu prowincji. I nawet w prowincji bym starał się ich unikać w dużych ilościach.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_19

Do kategorii nieznanych zostały przypisane ulicy, nie mający  dokładnego lub jednoznacznego wyjaśnienia pochodzenia ich nazwy.

Rozpatrzywamy „różne”

Tutaj top 3 zajęli historyczne nazwy, toponimy, związane z historią, a także nazwane w kierunku jakiegoś miejskiego obiektu.

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_20

A oto one osobno:

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_21

Wszystko razem

Mogliście zauważyć, że w poprzedniej kategorii też jest „kultura”, „armia” i „religia”, które już widzieliśmy, gdy analizowaliśmy ludzi. Jeśli połączyć te trzy kategorie z dwóch partycji, to wyjdzie na to, że stanowią 22 % wszystkich praskich toponimów:

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_22

A jeśli rozprowadzić w ogóle wszystkie kategorie, bez grupowania na ludzi lub „różnych”, to otrzymamy…

pl4-co-ciekawego-moga-nam-opowiedziec-ulicy-pragi-polnoc_23

Prawie jedna trzecia nazw — geograficzne, za nimi idą „proste”. Razem stanowią oni prawie połowę nazw Pragi, co jest logiczne, ponieważ to jedne z najbardziej „organicznych” typów nazw, które powstają w mieście.

Wstępny pogląd

Mogę powiedzieć, że spodziewałem się nieco innego obrazu. Po pierwsze, moja teoria polityki-religii nie została potwierdzona — ulice o wiele bardziej zróżnicowane. Po drugie, w ogóle mam wrażenie dość dobrej i zróżnicowanej kolekcji ulic.

Należy kontynuować badanie i trzeba będzie wrócić do Pragi, aby porównać ją ze „średnimi” wskaźnikami w Warszawie. Wtedy i zobaczymy, o ile Praga jest „średnia”, a gdzie ona wyskakuje z ogólnomiejskiego trendu.

Jak już mówiłem, nie uważam za słuszne, że tylko 9 % ulic, nazwanych na cześć ludzi, nazwane na cześć kobiet. To po prostu dzika cyfra i trzeba ją doprowadzić do 50 %, zwłaszcza biorąc pod uwagę to, że 20 % ludzi w ogóle nie mają nic wspólnego z Warszawą, a osiągnięcia niektórych mężczyzn nie są tak wybitne, aby zajmowały one 91 % całej przestrzeni.

Brakuje jeszcze dziedzictwa innych kultur, zwłaszcza żydowskiej. Niemieckie obozy koncentracyjne fizycznie zniszczyły ludzi, ale przecież nie mogło zniknąć całe ich dziedzictwo.

Niestety, zupełnie niewiele odniesień do przedsiębiorczości, chociaż bardzo nam przydało by reanimować zasługi utalentowanych handlowców po komunistycznym zastoju z jego planowaną gospodarką.

No i, oczywiście, „zwykłe” nazwy nie zawsze mają historyczne pochodzenie, a do tej pory są tworzone w urzędzie miasta, chociaż nie zawsze są najlepsze.

Na razie wstępne wyniki są następujące. Kiedy Warszawa będzie w pełni zbadana, można będzie przeprowadzić ostateczne analizy i podsumowania.

Co dalej

W nazwie strony nie jest przypadkiem napisane „każda”. Po zakończeniu z ulicami, teraz czas wyjść do dzielnicy i ją zbadać, a potem i całe miasto — dzielnica za dzielnicą. To jest najprawdziwsza przygoda, która zajmie jakiś czas, więc polubcie nas na facebooku, aby obserwować  „Każdę ulicę Warszawy”.

Jeśli podobało się wam moje badania, to wesprzyjcie projekt pieniędzmi. To jest naprawdę kolosalna praca, która zajmuje mnóstwo czasu, a przeczytać o tym, jak to wszystko zostało zrobione, można w „zerowym” artykule.

No i oczywiście piszcie komentarze, opowiadajcie znajomym, a jednocześnie bierzcie ich w najbliższy weekend na spacer i omawiajcie wyniki tego badania!

RU-Stefan-Vanli-S70

Stefan Vanli

Autor

RU_Warsaw-Poland

Warszawa

Polska